Është ndarë nga jeta më 27 gusht 2026, në moshën 88-vjeçare, akademik emeritus Mark Tirta, një prej studiuesve më të shquar të etnologjisë dhe antropologjisë shqiptare dhe një personalitet i rëndësishëm i albanologjisë.
Akademia e Shkencave të Shqipërisë e ka përcjellë me hidhërim lajmin për ndarjen e tij nga jeta, duke vlerësuar kontributin e tij më shumë se gjashtëdekadësh në kërkimin shkencor, dokumentimin dhe interpretimin e kulturës materiale e shpirtërore të shqiptarëve.
Mark Tirta lindi më 21 maj 1938 në Orosh të Mirditës. Ai përfundoi studimet në degën Histori-Gjuhësi në Universitetin e Tiranës në vitin 1961. Pas një periudhe pune në arsim në Mirditë, në vitin 1968 nisi veprimtarinë kërkimore në sektorin e etnografisë të Institutit të Historisë.
Prej vitit 1979 vijoi punën pranë Institutit të Kulturës Popullore, ku ndërtoi një pjesë të rëndësishme të karrierës së tij shkencore. Në vitin 2008 u zgjodh anëtar i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, në Seksionin e Shkencave Shoqërore dhe Albanologjike, ndërsa më vonë mori statusin Akademik Emeritus.
Një pjesë e rëndësishme e punës së tij u zhvillua në terren. Tirta mori pjesë në ekspedita të shumta në treva shqiptare, ku mblodhi dhe dokumentoi dëshmi mbi traditat, zakonet, besimet, mënyrat e jetesës dhe organizimin shoqëror të komuniteteve.
Studimet e tij u përqendruan veçanërisht te migrimet e shqiptarëve dhe mitologjia popullore, por përfshinë edhe familjen, veshjet popullore, të drejtën zakonore, toponiminë, antroponiminë, artin popullor dhe historinë e etnologjisë shqiptare.
Gjatë karrierës së tij, Mark Tirta botoi mbi 300 punime shkencore e kulturore dhe mori pjesë me më shumë se 100 kumtesa në sesione shkencore, simpoziume, konferenca dhe kongrese kombëtare e ndërkombëtare. Rreth 42 prej punimeve të tij janë botuar në gjuhë të huaja.
Ndër veprat e tij më të njohura janë “Mitologjia ndër shqiptarë”, “Etnologjia e shqiptarëve”, “Etnologjia e përgjithshme”, “Migrime të shqiptarëve”, “Mjeshtëria e kërkimit shkencor në etnologji”, “Panteoni e simbolika, doke e kode…” dhe “Lëvizjet migruese të shqiptarëve, të brendshme e në popujt më afër”.
Përmes punës së tij, Mark Tirta kontribuoi në dokumentimin dhe ruajtjen e një pjese të rëndësishme të trashëgimisë kulturore shqiptare. Studimet dhe botimet e tij mbeten një burim i rëndësishëm për kërkuesit e etnologjisë, antropologjisë, folklorit, historisë së kulturës dhe albanologjisë.
“Me ndarjen e tij nga jeta, shkenca dhe kultura shqiptare humbin një prej studiuesve që i kushtoi më shumë se gjashtë dekada kërkimit dhe njohjes së trashëgimisë materiale e shpirtërore të shqiptarëve”, thuhet në njoftimin e Akademisë së Shkencave. a.b
