Nga Ludovic Hirtzmann, i dërguar special në Tiranë dhe Vlorë (Shqipëri)
Një brohorimë ngrihet në zemër të Tiranës, pranë statujës së Gjergj Kastriotit, i njohur si Skënderbeu, heroi kombëtar i Shqipërisë, emblemë e rezistencës ndaj Perandorisë Osmane në shekullin XV. Qindra protestues grumbullohen në sheshin Skënderbej, ku arkitektura italo-fashiste qëndron krah ndërtesave shqiptaro-sovjetike, përpara se, rreth orës 19:00, të marrin bulevardin Dëshmorët e Kombit, Champs-Élysées e kryeqytetit shqiptar, për t’u takuar përpara zyrës së kryeministrit. Adoleshentë dhe të moshuar ecin në hap, në një atmosferë të çlirët.
Çdo mbrëmje, prej më shumë se dy muajsh, ata mblidhen për të kundërshtuar qeverinë e Edi Ramës. Ky i fundit i ka dhënë Ivanka Trump dhe bashkëshortit të saj Jared Kushner statusin e investitorëve strategjikë për realizimin e një kompleksi të gjerë luksoz imobiliar prej katër miliardë dollarësh në ishullin e Sazanit, përballë qytetit të Vlorës dhe pranë lagunës së Nartës, ku një rezervat natyror flamingosh rozë është tashmë i kërcënuar.
Projekti i Trumpëve daton që nga viti 2024, por revolucioni është më i vonshëm. Shkëndija e protestave daton nga fundi i majit, kur një video e aktivistëve ekologjistë, të keqtrajtuar nga agjentë sigurie, qarkulloi në rrjetet sociale, ndërsa ata kundërshtonin projektet e vajzës së banorit të Shtëpisë së Bardhë në zonën e mbrojtur të gadishullit të Nartës. Këto rrahje i tronditën shqiptarët, të cilët, këtë mbrëmje, dy muaj më vonë, bërtasin: “Shqipëria nuk është në shitje”. Një rresht i shpërndarë i Policisë qëndron në vëzhgim, mjaft larg. Përfaqësues të tjerë të forcave të rendit, disi të lodhur, janë ulur në parkun e afërt Ismail Qemali, mbi kupolën e një bunkeri të braktisur. I ndjeri diktator Enver Hoxha ndërtoi 176 000 të tillë në një shtet jo shumë më të madh se Bretanja.
“Vendi po shpopullohet”
Ashtu si miqtë e tij, Arbeni, rreth të tridhjetave, nuk e përmban zemërimin. “Edi Rama është totalisht i korruptuar. Ai kontrollon vendin dhe menaxhon trafikun e drogës. Nuk do të ndalem së protestuari për sa kohë ai nuk jep dorëheqjen”, thotë ky gjigant gati dy metra i gjatë. “Rama në burg (Edi Rama në burg, shënim i redaksisë)”, bërtasin në kor protestuesit. Manifestimi ka mbledhur vetëm disa qindra persona këtë mbrëmje, por ky numër nuk është përfaqësues. Banorët e Tiranës dalin në disa ditë me dhjetëra mijëra. “Kemi protestuar gjithashtu sot përpara parlamentit, prandaj ka më pak njerëz”, thekson Arbeni.
Mobilizimi, në fakt, nuk po dobësohet. Çdo ditë, të rinj vendosin një gjenerator, mikrofona, një foltore dhe karrige për të moshuarit përballë zyrës së Edi Ramës. Zemërimi shprehet. Tri vajza nga 16 deri në 18 vjeç vijnë të protestojnë “për të ardhmen e vendit”. Sepse, siç shpjegojnë Arbeni dhe tre prej miqve të tij, Shqipëria është prapa Europës. “Vendi po shpopullohet. Nuk është normale që të ketë më shumë shqiptarë që jetojnë jashtë vendit sesa brenda tij. Është një gjenocid. Ne nuk përparojmë, çdo ditë jemi pak më të varfër. Nuk duam më të emigrojmë si prindërit tanë, por të jetojmë në vendin tonë dhe ta zhvillojmë atë”, thotë njëri prej tyre.
“Nëna ime është 76 vjeçe. Ajo ka punuar për 35 vjet si kryemekanike në një fabrikë. E gjithë kjo për një pension prej 170 eurosh në muaj. Asaj i vjen keq për kohën e komunizmit.”
Obayda, shofer taksie
Arbeni ka jetuar në Budapest, por pa vizë pune. Ai thekson se situata e tij nuk ishte e qëndrueshme. Pasojat e emigracionit shqiptar ndonjëherë janë dramatike. Një kolos bjond me muskuj të spikatur e denoncon këtë situatë në një frëngjishte të përsosur: “Jam bojaxhi ndërtimi. U largova për të jetuar në Grenoble në vitin 2014, por kur mbërrita në këtë qytet, kontrata e punës që më kishin premtuar nuk ekzistonte. Rashë në një rrjet kriminelësh shqiptarë. Më thanë: ‘Do të punosh si trafikant droge’. Ishte ose ta pranoja këtë, ose të ekzekutohesha. Policia Gjyqësore e Grenoble-it më arrestoi me pesë gramë heroinë. Bëra katër vjet burg.”
Shqiptarët jetojnë në varfëri të madhe jashtë Tiranës. Shofer i aplikacionit lokal të taksive, Vrap On, Obayda rrëfen: “Nëna ime është 76 vjeçe. Ajo ka punuar për 35 vjet si kryemekanike në një fabrikë. E gjithë kjo për një pension prej 170 eurosh në muaj. Asaj i vjen keq për kohën e komunizmit. Të gjithë të moshuarit e adhurojnë epokën e Enver Hoxhës”, thotë Obayda duke qeshur. Nëse manifestimet janë paqësore, ato degjeneruan në fillim të korrikut, me arrestimin e rreth njëzet aktivistëve dhe rreth pesëmbëdhjetë policë të plagosur. Më pas, më 23 korrik, policia përdori gaz lotsjellës dhe topa uji për të mbrojtur parlamentin. “Le të shkojnë të q….”, u tha Edi Rama protestuesve në një intervistë për Financial Times. Këtë mbrëmje, disa dhjetëra metra nga zyra e kreut 62-vjeçar të qeverisë, një protestues ngre një portret të këtij të fundit, të lidhur me zinxhir nga qafa. Njëra nga tri adoleshentet ka mbuluar shpatullat me flamurin shqiptar, një shqiponjë të zezë dykrenare mbi sfond të kuq. “Dorëheqje”, bërtet ajo bashkë me protestuesit e tjerë drejtuar kryeministrit.
Pesha e krimit të organizuar
Kur u zgjodh kreu i qeverisë në vitin 2013, Edi Rama premtoi të luftonte kundër korrupsionit. Më shumë se një dekadë më vonë, ai nuk ka qenë kurrë kaq i fortë. Thirrjet për tender janë gjithçka përveçse transparente dhe u jepen të njëjtëve sipërmarrës pa skrupuj. Një protestues tund një pankartë: “50 ditë kundër korrupsionit”. Por “shumë njerëz kanë frikë. Sistemi është totalisht mafioz. Agjentë ju fotografojnë në protesta dhe më pas burra të forcave speciale vijnë në shtëpinë tuaj për t’ju keqtrajtuar”, siguron Fatosi, rreth të njëzetave. “Kanë ruajtur disa zakone të mira të vjetra nga koha e komunizmit”, thotë ai duke buzëqeshur, duke iu referuar ish-policisë sekrete, Sigurimit.
Arbeni tregon një karikaturë në një pankartë. “Është një Patronazhistet. (intimidues dhe spiun, shënim i redaksisë).” Po shtypi? “Ne mund ta bëjmë punën tonë lirisht. Nuk pësojmë presione”, siguron ky kameraman i Syri TV, pak fjalë. Kolegu i tij i News 24, Andi Liabouti, është më i rezervuar. Ashtu si ky i fundit, të gjithë shqiptarët denoncojnë një sistem “mafioz”. Në këtë vend, krimi i organizuar është i kudondodhur. Këshilli i Europës, ashtu si Reporterët pa Kufij, vërejnë se oligarkë kontrollojnë mediat, të cilat pësojnë presione dhe intimidim. “Gazetarët mund ta bëjnë punën e tyre vetëm deri në një kufi të caktuar. Për sa kohë nuk shqetësojnë Edi Ramën dhe nuk bëjnë punë investigative. Një gazetar u vra përsëri dje. Kjo u maskua si aksident, por ishte një vrasje”, siguron një nga protestuesit.
Gazetari investigativ Enrik Mehmeti, i famshëm për hetimet e tij në rajonin e Vlorës, ku është parashikuar projekti Trump-Kushner, vdiq më 18 korrik në një aksident me motor katërrotësh, shkaku i të cilit ende nuk është sqaruar. Klishetë janë të forta në Shqipëri, por krimi i organizuar është shumë i pranishëm atje. Në vendin më të varfër të Europës, Mercedesët e zinj me xhama të errët dhe makinat luksoze gjermane bien në kontrast me varfërinë e popullsisë. Sipas institutit shqiptar të statistikave, gati 40% e regjistrimeve të reja të makinave janë gjermane. Përveç korrupsionit dhe krimit të organizuar, Edi Rama kristalizon të gjitha dështimet e kombit prej 2,4 milionë banorësh, i cili numëronte katër milionë në rënien e komunizmit. “Asgjë nuk funksionon në këtë vend. Konglomeratet amerikane të gazit po na plaçkitin. Trump dëshiron ta blejë Shqipërinë për një shumë qesharake. Shqipëria nuk është në shitje. Dhe aq më pak nëse është për t’i dhënë një shumë qesharake çdo shqiptari”, thotë Fatosi.
“Nuk kisha parë kurrë një ishull kaq të ruajtur. Nuk arrija ta besoja se një vend kaq i virgjër mund të ekzistonte ende në mes të Mesdheut pa u zhvilluar.”
I riu dhe protestuesit e tjerë duan të pengojnë projektet e çiftit Trump-Kushner në Adriatik. Ivanka Trump ka thënë se ishte “magjepsur” nga ishulli i Sazanit, një ish-bazë ushtarake, me 3 600 bunkerët dhe tunelet e tij të braktisura. Sazani ka qenë me radhë romak, bizantin, i pushtuar nga Republika e Venedikut, më pas nga Perandoria Osmane, përpara se Italia ta merrte në vitin 1914. BRSS-ja vendosi aty nëndetëse pas vitit 1947, në kohën e Enver Hoxhës. Për të shkuar në atë që CIA e quajti “Gjibraltari i Kuq” në një dokument të deklasifikuar të vitit 1961 – Sazani kontrollon kanalin e Otrantos -, duhet të lundrosh nga qyteti i Vlorës, në Rivierën shqiptare, deri në ishull, i vendosur 19 kilometra nga kontinenti. Porti po rrënohet, por ende strehon disa ushtarë dhe një anije të vogël patrullimi të ushtrisë shqiptare.
Ivanka dhe Jared e pëlqyen menjëherë këtë ishull të thatë prej 5 km², disa plazhe me guralecë të mëdhenj, të banuar nga gjarpërinj helmues. Përveçse nëse vajza e Donald Trump, e cila pohoi në një podcast të biografit David Senra se kishte “ecur zbathur” në shtigjet shkëmbore të Sazanit, nuk është joshur nga ndërtesat ushtarake që duhen pastruar nga azbesti, fabrika e tij e armëve kimike, kilometrat e tuneleve dhe mijëra eksplozivët që duhen çaktivizuar… Në kohën e Enver Hoxhës, 5 000 ushtarakë dhe familjet e tyre jetuan në ishull.
Shtëpia e Benito Mussolinit, në rrënoja, dominon gjirin së bashku me ato të nomenklaturës komuniste shqiptare. Sazani është ende i minuar. Si kjo minë kundër këmbësorisë që ndodhet buzë një shtegu jo larg një bunkeri mbi të cilin shëtitësit kanë shkruar “Flamingo Revolution” (“Revolucioni i flamingove”, shënim i redaksisë). Në një intervistë të raportuar nga Vanity Fair, Jared Kushner deklaroi: “Nuk kisha parë kurrë një ishull kaq të ruajtur. Nuk arrija ta besoja se një vend kaq i virgjër mund të ekzistonte ende në mes të Mesdheut pa u zhvilluar”.
Drejt një kthese të Edi Ramës?
Në Tiranë, pavarësisht manifestimeve ende të rëndësishme më 4 gusht, alternimi politik po vonon. Partia Demokratike e djathtë e Sali Berishës, 82 vjeç, ish-president dhe kryeministër në vitet 1990 dhe 2000, i hetuar për korrupsion, ndan pushtetin me Partinë Socialiste të Ramës (Shënim i droni.al: Duhet kuptuar se e ka fjalën për pushtetin që buron nga politika dhe jo qeverisjen). Misioni ndërkombëtar i vëzhgimit të zgjedhjeve parlamentare në Shqipëri në vitin 2025 “raportoi raste shqetësuese intimidimi dhe presioni të ushtruar mbi nëpunës dhe mbi votues të tjerë”. Edi Rama siguron se nuk do të japë dorëheqjen. Ai sulmon protestuesit dhe përsërit: “Dhuna fizike është tashmë e vetmja gjë për të cilën janë të aftë këta dështakë mendjengushtë, të manipuluar nga duar të huaja”. Këto akuza për ndërhyrje të huaj nuk janë mbështetur kurrë me prova…
Edi Rama megjithatë duket se po lëshon terren, i vënë nën presion nga Bashkimi Europian (BE), në të cilin ai dëshiron që vendi i tij të anëtarësohet me çdo kusht. Një ditë pas konferencës për shtyp që pasoi konferencën e nëntë ndërqeveritare Shqipëri-BE, e cila u mbajt më 14 korrik, kryeministri pranoi një nga kërkesat e protestuesve dhe të BE-së. “Ne duhet ta shfuqizojmë ligjin për investimet strategjike, sepse ky ligj e ka përmbushur misionin e tij”, tha Edi Rama.
Ndërsa kryeministri shqiptar bën disa lëshime, projektet e Jared Kushner dhe Ivanka Trump, nga ana e tyre, duken prej disa ditësh në një pozitë shumë të keqe. Agjencia kombëtare shqiptare e luftës kundër krimit të organizuar, SPAK, sapo ka zbuluar se një biznesmen shqiptaro-amerikan, Artur Shehu, i kërkuar nga Tirana për trafik droge, ka falsifikuar titujt e pronësisë që investitorët e lidhur me Jared Kushner kanë blerë për zhvillimin e projektit të kompleksit turistik që shkaktoi protestat e fundit. Dhëndri i Donald Trump mund të ketë qenë atëherë objekt i një mashtrimi, atij që shkaktoi një revolucion flamingosh rozë.
