New York Times
Nuk ishte saktësisht një surprizë.
Trump e kishte paralajmëruar prej muajsh se po planifikonte të ndërmerrte veprime kundër Venezuelës. Administrata e tij e quajti presidentin Nicolás Maduro një “narko-terrorist” dhe kreu dhjetëra sulme vdekjeprurëse ndaj anijeve të vogla pranë bregut venezuelas. Kohët e fundit, SHBA filloi të konfiskonte cisterna që transportonin naftë venezuelase.
Por forma që morën këto veprime — forcat speciale që kapën Maduron dhe bashkëshorten e tij nga një kompleks ushtarak gjatë një operacioni natën, dhe i sollën në Nju Jork, ku Maduro tani ndodhet në një burg në Brooklyn — ishte aq guximtare dhe tronditëse.
SHBA po mban një prani ushtarake në Karaibe për të imponuar axhendën e saj politike mbi Venezuelën, ndërsa çifti Maduro përballet me akuza për narko-terrorizëm dhe trafik droge. Trump pranoi mundësinë e përfshirjes: “Nuk kemi frikë nga çizmet në terren.” Ai gjithashtu ishte mjaft i hapur për synimin e tij që kompanitë amerikane të shfrytëzojnë rezervat fitimprurëse të naftës së Venezuelës.
Nëse të gjitha këto ju kujtojnë luftën e Irakut që rrëzoi Saddam Husseinin, nuk jeni të vetëm. Një ndryshim i madh është se kjo ndodh në Hemisferën Perëndimore, të cilën zyrtarët e Trump e kanë quajtur “sfera e ndikimit të ligjshëm të Amerikës”.
Kolegu im Anatoly Kurmanaev ndodhet në terren në Venezuelë. Ai më tha se operacioni në orët e para të së shtunës ishte gjithashtu një demonstrim force ndaj vendeve të tjera në rajon. “Mesazhi është: SHBA mund dhe do ta imponojë vullnetin e saj.”
A ishte ligjore? Sa gjatë do të qëndrojë SHBA e përfshirë në Venezuelë? Si arritën trupat të kapnin Maduron? Si po reagojnë venezuelasit dhe vendet e tjera? Më poshtë kemi disa përgjigje.
Operacioni “Vendosmëri Absolute”
Plani për kapjen e Maduros u përgatit për katër muaj. Agjentë të CIA-s u futën fshehurazi në vend në gusht. Me ndihmën e dronëve të fshehtë dhe një informatori brenda qeverisë së Maduros, ata studiuan çdo lëvizje të tij. Shefi i Shtabit të Përgjithshëm tha se SHBA dinte ku flinte Maduro, çfarë hante dhe edhe çfarë kafshësh shtëpiake kishte.
Në Kentucky, ushtria ndërtoi një model në përmasa reale të kompleksit ku qëndronte Maduro — një nga gjashtë deri në tetë vendet ku ai fshihej. Komandot elitare të Delta Force stërviteshin për sulmin, duke shpërthyer dyer çeliku me shpejtësi gjithnjë e më të madhe. Kur moti ishte i kthjellët, dhe Maduro vendosi të qëndronte në kompleksin që ata kishin përgatitur të godisnin, komandot vepruan.
Pas një sulmi kibernetik që ndërpreu energjinë në pjesë të mëdha të Karakasit, 150 avionë, dronë dhe helikopterë amerikanë arritën të afrohen pa u zbuluar. Ata bombarduan radarë dhe sisteme mbrojtjeje ajrore, dhe zbritën komandot në bazën më të fortifikuar ushtarake të Venezuelës. Delta Force shpërtheu derën dhe gjeti Maduron tre minuta më vonë.
Operacioni zgjati pak më shumë se dy orë; Trump e ndoqi në distancë. “E pashë, fjalë për fjalë, sikur po shikoja një serial televiziv,” i tha ai Fox News-it. Më vonë, ai publikoi një imazh që tregonte sikur Maduro ishte me sy të lidhur dhe me pranga.
Çfarë vjen më pas për Venezuelën?
Të shtunën, Trump deklaroi se SHBA do ta “drejtonte” Venezuelën. Të dielën në mëngjes, zyrtarët e administratës thanë se presidenti nuk e kishte fjalën për drejtim të drejtpërdrejtë të vendit — por për detyrimin e bashkëpunimit nga udhëheqja e re në Karakas.
Pastaj, mbrëmjen e së dielës, Trump përsëri deklaroi se SHBA ishte “në krye” të Venezuelës.
Ja çfarë dimë:
– Nuk është pushtim. Zyrtarë të Pentagonit thanë dje se nuk kishte personel ushtarak amerikan brenda vendit. (Megjithatë trupat amerikane do të qëndrojnë në Detin e Karaibeve për të ushtruar “presion” ndaj udhëheqjes së re, sipas Sekretarit të Shtetit Marco Rubio.)
– Nuk është as ndryshim regjimi. Udhëheqësja e opozitës, María Corina Machado, fituese e Çmimit Nobel për Paqen vitin e kaluar dhe që ia kishte kushtuar atë Trump-it, është lënë mënjanë: Trump tha se Machado nuk kishte “respektin” e nevojshëm për të qeverisur.
Në vend të kësaj, SHBA pranoi që nënkryetarja e Maduros, Delcy Rodríguez, të shërbejë si udhëheqëse e përkohshme. Trump tha se ajo do të mbajë pushtetin “për sa kohë bën atë që duam ne”.
Administrata ka “vizatuar diçka të paqartë një marrëveshje të ngjashme me kujdestarinë: SHBA do të ofrojë një vizion për mënyrën se si duhet të qeveriset Venezuela dhe do të presë që qeveria e përkohshme ta zbatojë atë në një periudhë tranzicioni, nën kërcënimin e një ndërhyrjeje të mëtejshme ushtarake.”
A do bashkëpunojë Rodríguez? Pas kapjes së Maduros, ajo e quajti SHBA-në “pushtuese të paligjshme” dhe tha se Maduro ishte “i vetmi president”. Por, “pavarësisht deklaratave publike, ajo do të punojë me Trump.”
Të dielën në mbrëmje, Rodríguez dukej se kishte zbutur tonin ndaj Shteteve të Bashkuara, duke thënë në një deklaratë: “Ne i shtrijmë dorën qeverisë amerikane për të punuar së bashku në një agjendë bashkëpunimi, të orientuar drejt zhvillimit të përbashkët, në kuadrin e ligjit ndërkombëtar, dhe për të forcuar bashkëjetesën e qëndrueshme të komunitetit.”
Droga, demokracia — apo nafta?
Zyrtarët amerikanë kanë dhënë disa shpjegime të ndryshme për grumbullimin ushtarak rreth Venezuelës muajt e fundit. Disa kanë përmendur trafikun e drogës; të tjerë zgjedhjet e paligjshme të Maduros. Por gjatë fundjavës, Trump tha se një nga synimet kryesore të operacionit ishte të rikthente të drejtat e naftës amerikane që, sipas tij, Venezuela i kishte “vjedhur” kur e shtetëzoi industrinë.
Trump tha se kompanitë amerikane do të “hyjnë, do të investojnë miliarda dollarë, do të rregullojnë infrastrukturën e shkatërruar të naftës, dhe do të fillojnë të bëjnë para” — si për venezuelasit, ashtu edhe për veten.
A është gjithë kjo ligjore? Me shumë gjasa, jo. Kjo bie ndesh me Kartën e OKB-së, që përcakton se një shtet nuk mund të përdorë forcën në territorin sovran të një vendi tjetër pa pëlqimin e tij, pa arsyetim të mbrojtjes vetjake, ose pa autorizim nga Këshilli i Sigurimit të OKB-së.
Administrata Trump thotë se kjo ishte një “operacion zbatimi ligji”, jo pushtim ushtarak. Maduro është akuzuar në SHBA për drogë dhe korrupsion, dhe pritet të paraqitet në gjykatë sot.
Një spektër i gjerë reagimesh
Qeveritë e majta në Amerikën Latine, si Brazili dhe Meksika, e dënuan operacionin si të paligjshëm. Po ashtu edhe Kina (që importon naftë venezuelase) dhe Rusia (pavarësisht pushtimit të saj të paligjshëm të Ukrainës).
Sekretari i përgjithshëm i OKB-së tha se sulmi krijon “një precedent të rrezikshëm.” Këshilli i Sigurimit pritet të mblidhet sot.
Udhëheqësit evropianë ishin më të kujdesshëm. Kancelari Friedrich Merz i Gjermanisë tha se Maduro “e kishte çuar vendin në shkatërrim” dhe se ndërhyrja amerikane kërkonte “vlerësim të kujdesshëm”. Presidenti Emmanuel Macron i Francës tha se populli venezuelas “vetëm mund të gëzohej” për rrëzimin e Maduros.
Televizioni shtetëror venezuelas transmetoi protesta dhe mitingje të mbështetësve të Maduros gjatë fundjavës. Por kolegët tanë në terren raportuan se shumë venezuelas u thanë atyre se donin ndryshim. Shumica kishin votuar kundër Maduros në dy zgjedhjet e fundit presidenciale.
