Gazetarja dhe shkrimtarja polake Margo Rejmer ka publikuar një analizë për Shqipërinë, ku ngre akuza për përmasa të mëdha të trafikut të drogës, pastrimit të parave dhe korrupsionit. Duke iu referuar dokumenteve të SPAK-ut dhe projektit “The Albanian Files”, ajo argumenton se investimet luksoze dhe boom-i i ndërtimeve janë mbështetur nga kapital me origjinë kriminale. Rejmer kritikon edhe arkitektët e njohur ndërkombëtarë që kanë marrë pjesë në projekte në Shqipëri, duke i akuzuar se kanë legjitimuar këtë model zhvillimi. Në fund, ajo shtron pyetjen nëse SPAK do të hetojë përgjegjësit për këto pretendime.
ANALIZA E REJMER/ Nuk ka gjë më të lehtë sesa të lidhësh pikat.
Nuk ka gjë më të vështirë sesa të lidhësh pikat.
Një nga burimet e mia thotë se disa javë më parë, përmes Portit të Durrësit kaloi një ngarkesë prej 50 tonësh kokainë. Merrni një makinë llogaritëse. 50 000 kilogramë shumëzuar me 20 000 euro për kilogram bëjnë 1 miliard euro. Kjo përbën 12 për qind të buxhetit vjetor të Shqipërisë.
Dhe ky është vetëm një transport.
Tani llogarisni sa njerëz duhen për të shpërndarë 50 ton kokainë në rrugët e qyteteve evropiane. Sa njerëz – avokatë, bankierë, noterë, punonjës zyrash dhe agjenci shitjesh apartamentesh – duhen për të pastruar 1 miliard euro?
Dhe ky është vetëm një transport.
Një gazetar i njohur ekonomik më tha: “Që nga viti 2018 kam pyetur veten se si ia dalin.” Si transportojnë dhe pastrojnë shuma kaq të mëdha parash? Çfarë sistemi të ndërlikuar kanë krijuar? Dhe më pas dokumentet e SPAK-ut japin përgjigjen: kamionë të mbushur me para nga shitja e kokainës lëvizin nëpër Evropë, kalojnë kufijtë falë ryshfeteve, ndërsa paratë ruhen në apartamente të blera vetëm për magazinimin e tyre ose varrosen në fuçi nën pemë ulliri. Gjithçka është kaq e thjeshtë, por njëkohësisht kaq primitive. Sasi të pafundme parash dhe korrupsioni – kështu funksionon sistemi.
Dhjetëra mijëra shqiptarë po protestojnë sepse modeli i zhvillimit të vendit, i bazuar në investime luksoze dhe pastrim parash të pista, nuk i ka sjellë kurrë mirëqenie asnjë vendi. Për njerëzit e zakonshëm ai sjell vetëm pasoja: çmimet e ushqimeve dhe qirave janë rritur në mënyrë marramendëse, ndërsa monedha shqiptare është forcuar në mënyrë të pashpjegueshme ndaj euros. Biznesmenë të lidhur me mafian ndërtojnë komplekse banimi për të parkuar para dhe mbajnë artificialisht çmime të fryra. Aktualisht, një metër katror në qendër të Tiranës kushton rreth 3 500–4 000 euro, ndërkohë që të ardhurat mesatare mujore janë rreth 600 euro. Kjo e rendit Tiranën në vendin e pestë në Evropë për raportin mes çmimit të apartamenteve dhe të ardhurave të qytetarëve.
Një nga agjentët e pasurive të paluajtshme, me të cilin bisedova së fundmi, më tha: “Palermo në vitet 1970 u shndërrua në një kantier gjigant ndërtimi, njësoj si Shqipëria sot. Sot Palermo është plot me shtëpi bosh. Tirana do të bëhet një qytet me kulla bosh, sepse kushdo që mundet do të largohet prej këtej.”
Ndërkohë, Shqipëria po jeton me publikimin e “The Albanian Files”, opusit madhor të Ramës – një katalog investimesh që tashmë janë ndërtuar, që do të ndërtohen një ditë, ose – siç na mëson përvoja – nuk do të ndërtohen kurrë. Edi Rama zbulon pa asnjë hezitim informacione që deri më tani nuk ishin bërë publike – për shembull, se projekti i vilave dhe hotelit në Zvërnec u krijua në vitin 2022 me kërkesë të oligarkut Kastrati.
“The Albanian Files” nuk është vetëm një dëshmi e korrupsionit në Shqipëri dhe provë e përmasave gjigante të pastrimit të parave në vend. Ai është gjithashtu një dëshmi e korrupsionit moral të arkitektëve të famshëm – Winy Maas, Stefano Boeri, Bjarke Ingels dhe emra të tjerë të mëdhenj të arkitekturës – të cilët vitet e fundit kanë ndërtuar fasadën e ndritshme të suksesit të madh ekonomik të Shqipërisë. Pse asnjëri prej tyre nuk pyeti veten se si një vend kaq i varfër gjeti para për qindra investime dhe për ndërtimin e gjithnjë e më shumë kullave gjigante?
Asnjë arkitekt shqiptar nuk përmendet në “The Albanian Files”. Edi Rama punoi vetëm me emra të njohur ndërkombëtarë. Ai u paraqit si një udhëheqës vizionar që sillte botën e madhe në një cep të Ballkanit të prapambetur. Dhe arkitektët e mëdhenj e duartrokitën këtë narrativë, duke treguar qasjen e tyre neokolonialiste ndaj Shqipërisë dhe arrogancën e tyre.
Megjithatë, të gjithë i tejkaloi Reinier de Graaf, arkitekti me famë botërore nga Holanda, i cili në “The Albanian Files” deklaroi se do të dëshironte ta shihte Ramën si mbretin e ardhshëm të Shqipërisë. De Graaf, autor librash dhe artikujsh mbi mënyrën se si arkitektët e ndershëm duhet të shmangin projektet që mbulojnë pastrimin e parave, shkruan në “The Albanian Files”: “Për ne arkitektët do të ishte më mirë nëse zgjedhjet e ardhshme në Shqipëri [2025] do të anuloheshin. Madje do të shkoja edhe më tej. Meqenëse Shqipëria ka qenë prej vitesh një sponsore kaq bujare për arkitekturën, do të ishte më mirë për profesionin tonë nëse në këtë vend nuk do të mbaheshin më kurrë zgjedhje. Dhe zoti [Edi Rama], pas një mandati të pestë radhazi si kryeministër, thjesht do të bëhej president i përjetshëm. Ose ndoshta edhe mbret.”
Fjalët gjysmë ironike të De Graaf u bënë një tjetër shkëndijë që rindezi zemërimin e shqiptarëve. Dje, bulevardi në qendër të Tiranës u mbush sërish plot me protestues. Shqiptarët thonë se u mjafton korrupsioni dhe trajtimi si provincialë naivë. Ata thonë se u mjafton krimi i organizuar që, sipas tyre, ka marrë kontrollin e vendit nën sytë e Ramës.
Para pak ditësh pashë në turmë një grua që punon me një nga informatorët e mi duke pastruar para të pista për të. Ajo brohoriste “Rama në burg!”, ndërsa marshonte së bashku me djalin e saj të vogël.
Dhe, duke qenë se po lidhim pikat, të mos harrojmë: Edi Rama është kryetar i Këshillit Kombëtar të Territorit dhe Ujit, komisionit që miraton çdo investim madhor në Shqipëri, lëshon lejet e ndërtimit dhe vlerëson çdo projekt të rëndësishëm. Gjithçka është e dukshme si në pëllëmbë të dorës.
Tani e gjithë Shqipëria po shtron pyetjen: a do të dojë SPAK-u, prokuroria kundër korrupsionit, t’i lidhë këto pika?
Në një intervistë për “Financial Times”, Rama thotë: “Unë nuk jam kumbar” dhe u drejtohet protestuesve me fjalët: “F*** you.”
Dhe turma në rrugë i përgjigjet: “SPAK you, Rama!”
Dhe vazhdon të përsërisë: “Nesër do të jemi edhe më shumë.”
