Protestat në Iran vazhduan me intensitet të premten në mbrëmje në Republikën Islamike, siç tregojnë videot që qarkulluan online, pavarësisht kërcënimeve nga teokracia e vendit për t’u goditur protestuesit, pasi u mbyll interneti dhe u ndërprenë linjat telefonike me botën e jashtme. Protestuesit duket se po merrnin zemër nga deklaratat e përsëritura të mbështetjes nga administrata Trump dhe nga princi i kurorës në mërgim i vendit, i cili të shtunën u bëri thirrje atyre të përpiqeshin të mbingarkonin forcat e sigurisë dhe të merrnin nën kontroll qytete dhe qyteza.
Një organizatë e jashtme për të drejtat e njeriut, e cila mbështetet në informacione nga kontaktet brenda Iranit, thotë se të paktën 65 persona janë vrarë në protesta, të cilat nisën në Teheran në fund të dhjetorit si pasojë e zemërimit për gjendjen e rënduar ekonomike të Iranit, por që u përhapën shpejt dhe u shndërruan në sfidën më të madhe ndaj qeverisë prej vitesh.
Udhëheqësi Suprem Ajatollah Ali Khamenei akuzoi presidentin Trump se ka duart “të njollosura me gjakun e iranianëve”, në komente të transmetuara të premten në televizionin shtetëror iranian, ndërsa mbështetësit e mbledhur para tij brohorisnin “Vdekje Amerikës!”.
Protestuesit po “shkatërrojnë rrugët e tyre … për t’i bërë qejfin presidentit të Shteteve të Bashkuara”, tha Khamenei, 86 vjeç, para turmës në kompleksin e tij në Teheran. “Sepse ai tha se do t’u vinte në ndihmë. Ai duhet të merret me gjendjen e vendit të vet.”
Më vonë, mediat shtetërore i quajtën demonstruesit “terroristë”, duke përgatitur terrenin për një goditje të mundshme të dhunshme – ashtu siç ka reaguar Irani ndaj protestave të tjera të mëdha vitet e fundit – pavarësisht zotimit të zotit Trump për të mbështetur protestuesit paqësorë, edhe me forcë nëse është e nevojshme. Të shtunën, Prokurori i Përgjithshëm i Iranit paralajmëroi se kushdo që merr pjesë në protesta do të konsiderohet “armik i Zotit”, një akuzë që dënohet me vdekje.
Trump lëshon paralajmërime të reja ndaj udhëheqësve iranianë
Trump ka premtuar vazhdimisht se do ta godasë Iranin nëse protestuesit vriten, një kërcënim që ka marrë më shumë peshë pas operacionit ushtarak amerikan që arrestoi ish-presidentin e Venezuelës, Nicolás Maduro. Presidenti sugjeroi të premten se çdo sulm i mundshëm amerikan nuk do të thoshte “trupa në terren, por t’i godasim shumë, shumë fort atje ku u dhemb”.
“Irani është në telashe të mëdha”, tha Trump. “Më duket se njerëzit po marrin nën kontroll disa qytete që askush nuk mendonte se ishin të mundshme vetëm disa javë më parë.”
Ai shtoi: “U them udhëheqësve iranianë, më mirë të mos filloni të qëlloni, sepse do të fillojmë të qëllojmë edhe ne.”
Në një postim të shkurtër në rrjetet sociale, të publikuar shumë herët të shtunën në mëngjes në Uashington, Sekretari i Shtetit Marco Rubio tha se “Shtetet e Bashkuara mbështesin popullin e guximshëm të Iranit”.
Regjimi iranian paralajmëron se protestuesit do të ndëshkohen “pa asnjë mëshirë ligjore”
Kreu i gjyqësorit iranian, Gholamhossein Mohseni-Ejei, u zotua veçmas se ndëshkimi për protestuesit “do të jetë vendimtar, maksimal dhe pa asnjë mëshirë ligjore”.
Sipas Agjencisë së Lajmeve të Aktivistëve për të Drejtat e Njeriut, me seli në Uashington, e themeluar nga aktivistë kundër regjimit, deri të premten – dita e 13-të e trazirave në Iran – të paktën 65 persona ishin vrarë, përfshirë të paktën 14 anëtarë të forcave të sigurisë. Më shumë se 2.300 persona ishin arrestuar dhe protesta ishin regjistruar në të paktën 180 qytete.
Autoritetet iraniane mbyllën internetin të enjten në mbrëmje, ndërsa protestat u përshkallëzuan ndjeshëm, me sa duket pasi njerëzit iu përgjigjën thirrjes së princit të kurorës në mërgim, një figurë e zëshme e opozitës, që iranianët të ngrinin zërin kundër regjimit.
Sipas një përditësimi të publikuar online të shtunën në mëngjes nga organizata monitoruese NetBlocks, “treguesit tregojnë se bllokada kombëtare e internetit vazhdon prej 36 orësh, duke kufizuar rëndë aftësinë e iranianëve për të kontrolluar sigurinë e miqve dhe të afërmve të tyre”.
Kjo ndërprerje e komunikimit e ka bërë jashtëzakonisht të vështirë të kuptohet qartë shkalla e përgjithshme e protestave – dhe reagimi i autoriteteve iraniane. Disa raporte të tjera e vendosin numrin e viktimave shumë më të lartë; për shembull, revista TIME citoi një mjek në Teheran që tha se të paktën 217 persona ishin vrarë.
Autoritetet iraniane kanë pranuar disa vdekje, por zakonisht vetëm ato të forcave të sigurisë.
Një mjek dhe një infermier në dy spitale në Iran i thanë BBC-së, partnere e CBS News, se institucionet e tyre ishin të mbingarkuara me të plagosur. Mjeku tha se një spital i syve në Teheran kishte kaluar në gjendje krize, ndërsa BBC siguroi edhe një mesazh nga një infermier në një spital tjetër, i cili tha se nuk kishte mjaft kirurgë për të përballuar fluksin e pacientëve. Infermieri pretendoi se shumë nga të plagosurit kishin plagë nga armët e zjarrit në kokë dhe sy.
I pyetur nga CBS News se sa seriozisht mendon se sundimtarët autokratë të Iranit po i marrin paralajmërimet e zotit Trump për të mos vrarë protestues, Maziar Bahari, redaktor i faqes së lajmeve IranWire, tha se ishte i sigurt se kjo i kishte “frikësuar vërtet shumë zyrtarë iranianë dhe mund të ketë ndikuar në mënyrën se si po përballen me protestuesit”.
“Por në të njëjtën kohë … ka frymëzuar shumë protestues të dalin në rrugë, sepse ata e dinë që udhëheqësi i superfuqisë kryesore të botës po mbështet kauzën e tyre”, tha Bahari, i cili kaloi muaj në burgjet iraniane pasi u arrestua gjatë një vale të mëparshme protestash masive në vitin 2009.
“Shumë njerëz e kanë quajtur atë që po ndodh në Iran tani një revolucion”, i tha Bahari CBS News. “Dhe ne shohim shenja të ndryshme revolucioni në këtë lëvizje. Por një revolucion zakonisht ka nevojë për një udhëheqës. Dhe ne nuk e kemi atë udhëheqës.”
Megjithatë, ndërsa dekada kontrolli të ashpër mbi mediat dhe anashkalimi i qëllimshëm i zërave disidentë brenda vendit e kanë privuar Iranin nga një figurë e qartë opozitare brenda kufijve të tij, shumë në diasporën e madhe iraniane shpresojnë që familja mbretërore e rrëzuar të mund të rikthehet.
Videot online kundërshtojnë mediat shtetërore
E shtuna shënon fillimin e javës së punës në Iran, por shumë shkolla dhe universitete thuhet se zhvilluan mësime online, raportoi televizioni shtetëror iranian. Besohet se faqet e brendshme qeveritare iraniane po funksionojnë.
Televizioni shtetëror transmetoi vazhdimisht një kompozim orkestral me karakter luftarak, “Eposi i Khorramshahrit”, nga kompozitori iranian Majid Entezami, ndërsa shfaqte demonstrata pro-qeveritare. Kënga, e transmetuar vazhdimisht gjatë luftës 12-ditore mes Izraelit dhe Iranit vitin e kaluar, nderon çlirimin e qytetit Khorramshahr nga Irani në vitin 1982 gjatë luftës Iran-Irak. Ajo është përdorur gjithashtu në video të grave protestuese që presin flokët për të protestuar kundër vdekjes së Mahsa Aminit në vitin 2022.
Ndërkohë, televizioni shtetëror raportoi se “paqja mbizotëroi në shumicën e qyteteve të vendit” gjatë natës, pa “asnjë lajm për grumbullime apo kaos në Teheran dhe në shumicën e provincave”. Kjo u kundërshtua drejtpërdrejt nga një video online e verifikuar nga Associated Press, e cila tregonte demonstrata në zonën Saadat Abad të Teheranit. Mijëra njerëz u mblodhën në rrugë dhe një burrë dëgjohej duke brohoritur “Vdekje Khameneit!”.
Agjencia gjysmëzyrtare e lajmeve Fars, që besohet të jetë e afërt me Gardën Revolucionare paramilitare dhe një nga pak mediat që mund të publikojë për botën e jashtme, publikoi pamje nga kamera sigurie që, sipas saj, vinin nga demonstrata në Isfahan. Në to, një protestues dukej se qëllonte me një armë të gjatë, ndërsa të tjerë ndiznin zjarre dhe hidhnin bomba molotov ndaj asaj që dukej si një kompleks qeveritar.
Klubi i Gazetarëve të Rinj, i lidhur me televizionin shtetëror, raportoi se protestuesit kishin vrarë tre anëtarë të forcës vullnetare Basij të Gardës në qytetin Gachsaran. Ai raportoi gjithashtu se një zyrtar sigurie ishte therur për vdekje në provincën Hamadan, një polic ishte vrarë në qytetin portual Bandar Abbas dhe një tjetër në Gilan, si dhe një person ishte vrarë në Mashhad.
Televizioni shtetëror transmetoi gjithashtu pamje nga një ceremoni mortore e ndjekur nga qindra persona në Qom, një qytet seminarësh shiitë në jug të Teheranit.
Teokracia iraniane e shkëputi vendin nga interneti dhe telefonatat ndërkombëtare të enjten, megjithëse lejoi disa media shtetërore dhe gjysmëzyrtare të publikojnë. Rrjeti i lajmeve Al Jazeera, i financuar nga shteti i Katarit, raportoi drejtpërdrejt nga Irani, duke u dukur si i vetmi medium i madh i huaj që mund të punonte.
Kreu i familjes mbretërore në mërgim parashikon se kthimi i tij është “shumë afër”
Princi i Kurorës në mërgim i Iranit, Reza Pahlavi, është parë nga shumë analistë si një forcë nxitëse pas vrullit të kësaj vale protestash. Të shtunën, ai u bëri thirrje iranianëve jo vetëm të vazhdojnë të dalin në rrugë, por edhe të përpiqen të marrin kontrollin e qyteteve dhe qytezave nga autoritetet duke i mbingarkuar ato.
“Qëllimi ynë nuk është më vetëm të dalim në rrugë. Qëllimi është të përgatitemi për të marrë dhe mbajtur qendrat e qyteteve”, tha Pahlavi në mesazhin e tij më të fundit video të publikuar në rrjetet sociale, duke bërë thirrje për më shumë protesta të shtunën dhe të dielën.
Me një ton optimist, Pahlavi deklaroi se po “përgatitej të kthehej në atdhe”, duke sugjeruar se dita kur do të mund ta bënte këtë ishte “shumë afër”.
Por Pahlavi ka jetuar në mërgim për gati 50 vjet dhe, ndonëse prej kohësh është përpjekur të pozicionohet si një udhëheqës i ardhshëm, nuk është aspak e qartë se sa mbështetje reale ka ai brenda vendit.
Babai i tij, Shah Mohammad Reza Pahlavi, ishte gjerësisht i urryer brenda Iranit kur u largua në mërgim mes protestave rrugore në vitin 1979, ndërsa Revolucioni Islamik që solli regjimin aktual në pushtet po merrte formë. Demonstruesit kanë brohoritur në mbështetje të shahut në disa protesta, por nuk është e qartë nëse kjo është mbështetje për vetë Pahlavin apo një dëshirë për t’u kthyer në një kohë para Revolucionit Islamik të vitit 1979.
